GÒ BỒNG ĐẢO VÀ LẠCH ĐÀO NGUYÊN

                                              

                 GÒ BỒNG ĐẢO VÀ LẠCH ĐÀO NGUYÊN   
                                     

         Trong thơ ca Việt Nam từ xưa đến nay có hai bức tranh phác hoạ vẻ đẹp thân thể của người phụ nữ được mọi người hết sức quan tâm. Chung quanh hai bức tranh này có rất nhiều lời bình phẩm. Hầu hết là khen. Nhưng nhận xét đánh giá đôi chỗ khác nhau. Tôi đã có dịp bàn luận với sư Thích Nhất Hạnh về bức tranh khoả thân trong Truyện Kiều  (Phụ trương Văn nghệ Quân đội 5 - 2 - 2001). Ở bài viết này tôi muốn trao đổi thêm đôi điều về bức tranh Thiếu nữ ngủ ngày của Hồ Xuân Hương.

       Khi đề đến bức tranh Thiếu nữ ngủ ngày giáo sư Nguyễn Lộc có nhắc đến Nguyễn Du :  Nguyễn Du tả cảnh Thuý Kiều tắm. Nhà thơ gọi cơ thể của Thuý Kiều là một toà thiên nhiên trong trắng ngọc ngà. Nhưng nhà thơ vẫn kiểu cách bày biện ra cái buổi tắm ấy “ Thang lan rủ bức trướng hồng tẩm hoa” chứ Hồ Xuân Hương thì không cần bày biện gì hết... ( Hồ Xuân Hương. Tuyển thơ và bình - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội 1986). Đúng là trong bức tranh Thiếu nữ ngủ ngày Hồ Xuân Hương “ không cần bày biện gì hết” nhưng cái bức trướng hồng tẩm hoa kia đâu có phải do Nguyễn Du “ kiểu cách bày biện”. Đó là do mụ Tú Bà cố ý bày biện ra đấy chứ. Tắm táp kiểu đó mới hấp dẫn khách làng chơi. Chính vì nhìn trộm qua bức trướng hồng rất mỏng và khêu gợi ấy mà chàng Thúc mới ngây ngất trước cái toà thiên thiên trong ngọc trắng ngà của thân thể nàng Kiều. Tả như thế vừa để cho người đọc tha hồ hình dung tưởng tượng vừa phù hợp với tầm quan sát ( thực chất là ngắm trộm qua bức trướng hồng tẩm hoa) của Thúc Sinh. Nguyễn Du nghiêng về vẻ đẹp hình thể tổng quát. Thân thể của nàng Kiều “rõ ràng” mà không thật “rõ ràng” vì thiếu những “điểm nhấn”cần thiết. Ở bức tranh Thiếu nữ ngủ ngày Hồ Xuân Hương đã bổ sung  thêm hai “điểm nhấn” hết sức quan trọng càng tôn thêm vẻ đẹp tuyệt mỹ của thân thể người phụ nữ. Vì thiếu nữ “ nằm chơi quá giấc nồng” giữa ban ngày ban mặt lại vô ý để cho chiếc yếm đào “ trễ xuống dưới nương long” nên mới lộ ra : Đôi gò Bồng Đảo sương còn ngậm / Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông” ! Đúng là một vẻ đẹp thần tiên. Chỉ cảnh tiên mới có Bồng Đảo mới có Đào Nguyên. Gò Bồng Đảo đã đẹp rồi “sương còn ngậm” lại càng đẹp hơn nữa. Lạch Đào Nguyên đã hấp hẫn rồi “suối chửa thông” lại càng hấp dẫn hơn . Tất cả hãy còn trinh nguyên !  Cho dù nhà thơ vẫn sử dụng cách nói ẩn dụ nhưng cách nói ẩn dụ ở đây trực tiếp hơn khác với cách nói ẩn dụ ở  các bài thơ Bánh trôi nước Đèo Ba Dội Hang Cắc Cớ...”Đôi gò Bồng Đảo” dẫu sao thì tôi cũng đã từng thấy đây đó ở các bức phù điêu các bức tranh dân gian còn cái “lạch Đào Nguyên” trong thi ca và cả trong hội hoạ điêu khắc trung đại Việt Nam thì quả thật tôi mới thấy lần đầu. Chỉ có Hồ Xuân Hương mới bạo dạn đặc tả cái “lạch Đào Nguyên” hết sức ấn tượng và tuyệt vời đến như vậy. Nhưng dù táo bạo đến mấy  thì Hồ Xuân Hương lẫn Nguyễn Du đều mang phong cách Á Đông. Người phụ nữ Phương Đông nói chung rất ít khi chủ động phô vẻ đẹp thân thể của mình cho mọi người nhìn ngắm. Dưới các triều đại phong kiến điều đó càng ít xảy ra. Thuý Kiều tắm một mình nàng đâu ngờ có chàng Thúc Sinh đang ngắm trộm. Thiếu nữ vì “ngủ chơi quá giấc nồng”nên  mới vô tình để lộ “đôi gò Bồng Đảo” “ một lạch Đào Nguyên”. Nàng đâu biết có chàng “quân tử” đang “ dùng dằng đi chẳng dứt / Đi thì cũng dở ở không xong”. Vì Nguyễn Du để cho chàng Thúc đứng ở góc khuất nên ít ai chú ý tội nhất là chàng quân tử trong Thiếu nữ ngủ ngày của Hồ Xuân Hương. Tôi không hiểu vì sao người đời cứ  chê bai dè bỉu chàng. Có một số vị còn quả quyết rằng Hồ Xuân Hương đã trói chàng vào đây để cho chàng “ê mặt cả bên ngoài lẫn bên trong”. Tôi thì tôi không nghĩ như vậy. Quả tình nữ sĩ có cười chàng quân tử thật. Nhưng là cái cười đầy rộng lượng và thông cảm. Mấy ai may mắn có được cái cơ hội trời cho như vậy ! Đôi gò Bồng Đảo và một lạch Đào Nguyên đẹp như thế trinh nguyên như thế ai mà không muốn nhìn muốn ngắm. Chàng quân tử đang rơi vào một tình thế hết sức khó xử : đi thì quá tiếc nhưng cứ đứng nhìn mãi thì sợ bị người ta phát hiện mình đang nhìn trộm. Vì thế nên chàng mới “dùng dằng”. Hồ Xuân Hương rất hiểu tâm trạng của chàng. Đứng trước đôi gò Bồng Đảo một lạch Đào Nguyên đẹp như vậy nguyên trinh như vậy mà không biết chiêm ngưỡng mới là sự lạ mới là bệnh hoạn. Không chỉ chàng quân tử ở trong bài thơ này mà ngay cảì những bậc hiền nhân quân tử những bậc anh hùng vua chúa trong các bài thơ Vịnh cái quạt Đèo Ba Dội tôi cũng không hề thấy Hồ Xuân Hương mỉa mai chế diễu họ. Đó là nụ cười của một người đàn bà từng trải quá thấu hiểu bản tính của giới mày râu. Những bậc”hiền nhân quân tử” thời nay đứng trước vẻ đẹp của “Đèo Ba Dội” thì cũng thế thôi “ mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo”. Chỉ có những kẻ hách dịch luôn làm ra vẻ đạo mạo mới đáng chế diễu : Ban ngày quan lớn như thần / Ban đêm quan lớn tần mần như ma. Các tác giả dân gian tỏ thái độ khinh miệt hết sức rõ ràng : ban ngày - ban đêm như thần - như ma đối nhau chan chát. Động tác “tần mần” của các vị quan này đã nói lên tất cả. Mà đâu chỉ thời phong kiến các vị quan như thế ở thời nào mà chẳng có. Hai cách nói với hai mục đích khác nhau. Cách nói của Hồ Xuân Hương trong các bài Thiếu nữ ngủ ngày Vịnh cái quạt Đèo Ba Dội là nhằm tôn vinh cái đẹp trời cho của người phụ nữ. Còn cách nói của các tác giả dân gian trong bài “ Ban ngày quan lớn...”là nhằm vạch trần bản chất dâm ô của những vị tai to mặt lớn cường hào hách dịch. Lối phê bình áp đặt có một thời khá thịnh hành ở nước ta và đến nay không phải là đã chấm hết.
          Mấy năm lại đây trong xu thế đổi mới hoà nhập một vài cây bút trẻ có những cách nói khá táo bạo gây ra không ít lời khen tiếng chê. Riêng tôi tôi vẫn thích Hồ Xuân Hương . Mặc dù hơn hai thế kỷ đã trôi qua  nhưng gò Bồng Đảo và lạch Đào Nguyên  của Hồ Xuân Hương vẫn còn làm bao chàng quân tử  dùng dằng... đi thì cũng dở ở không xong !
                                                                                    


          Mai Văn Hoan
( Trường Quốc Học - Huế )

mai van hoan

Thầy rất vui khi được Hà Lam ghé thăm. Chúc em gặp nhiều may mắn trên đường đời !

hà lam

gửi thầy

em là Hà Lam học sinh lớp 12/5 năm học 2007-2008.
kính chúc thầy cùng gia đình sức khỏe.

maivanhoan

Một câu hỏi khó trả lời
Đọc rỗi ngẫm nghĩ cháu thời hiểu ngay !

Ha Noi

Lạch đào nguyên là gì vậy các bác? Tìm hiểu mãi mà vẫn không hiểu

chu thanh tùng

ông mai có một tâm hình
như bánh sinh nhật tặng mình ông mai
chưa ăn bánh đã ngon hoài
nến chưa tắt nến mà ai rinh rồi
bánh sinh nhật bánh con người
chị em đã tặng ta thời tính sao
anh nào anh não anh nao
ba anh xúm vàolàm bữa tiệc tiên
không cần rượu cũng ngon liền

Ngô Minh

Mai Văn Hoan

Viết thêm bài bình bài thơ "Vinh cái quạt" : Chành ra ba góc da còn thiếu / Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa..." cho mọi người thưởng thức. Nhân ngày 8-3 gửi lời chúc đến tất cả những người phụ nữ đã được nhà thơ MVH tặng thơ.

Nguyễn Nhật Nam

Nhân đọc "Gò bồng đảo"

Hôm nay mồng tám tháng ba
Đọc "gò bồng đảo" như là gặp tiên
"Gò bồng đảo" "lạch đào nguyên"
Hiền nhân quân tử có "duyên" mới được...nhìn!
Bao lời đồn đại không tin
VĂN HOAN có một"cái nhìn" thoáng ghê!

maivanhoan

Gửi Mai Hữu Phước
Ra Huế nhớ nt hoặc đt cho MVH nhé !

maivanhoan

Gửi cháu...
MVH cảm ơn cháu vào thăm nhà và có lời khen. Bài viết này đã được in trên Kiến thức ngày nay. Nhân ngày 8 - 3. MVH đưa lên Blogs của mình để tặng chị em phụ nữ quan tâm và yêu nếm thi ca. Thỉnh thoảng vào chơi nhà MVH nhé !

dreamandfuture

Cảm ơn bài viết của Bác rất uyên bác giúp cháu thêm hiểu về thơ Hồ Xuân Hương. Đã tìm thấy thư viện sách rồi đây!

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'2482','esn77lga576jk9tua6ncnhlec7','0','Guest','0','54.196.98.96','2018-08-18 06:54:53','/a53923/go-bong-dao-va-lach-dao-nguyen.html')